Kopan Kuyruk,Değişmeyen Gövde

Rabia Aksu yazdı

Kopan Kuyruk,Değişmeyen Gövde

Sunday, 11 2026

Kopan Kuyruk,Değişmeyen Gövde

Kazalar anlıktır. Önlemler ise öncesinde alınmalıdır ve alınmış olmalıdır. Bir patlama saniyeler içinde gerçekleşebilir ama o patlamanın önlenmesi için alınması gereken önlemler, yapılması gereken denetimler ve yerine getirilmesi gereken sorumluluklar vardır. Eğer bunlar yerine getirilmemişse yaşananı yalnızca bir kaza olarak açıklamak ne kadar doğrudur? Asıl konuşmamız gereken, o kazanın neden önlenmediği ve işçilerin yaşamını korumakla yükümlü olanların neden görevlerini yerine getirmediğidir.

İzmir'in Aliağa ilçesinde bulunan HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda yaşanan patlama, bu soruları bir kez daha önümüze koydu. 17 işçinin hayatını kaybettiği, çok sayıda işçinin yaralandığı bu olayın ardından karşımıza çıkan tablo, yalnızca bir iş kazasının yarattığı yıkımdan ibaret değil. Çünkü HABAŞ, işçi ölümleriyle ilk kez gündeme gelen bir fabrika değil. Daha önce de yaşanan ölümlü olaylar, pota devrilmeleri ve ocak patlamaları var. Üstelik son patlamadan önceki üç hafta içerisinde de iki işçi yaşamını yitirmişti.
Öyleyse sormamız gereken soru şu: Bir işyerinde ölümler tekrar ediyorsa hâlâ bunlara kaza diyebilir miyiz? Aynı yerde, benzer koşullarda işçiler hayatını kaybediyorsa burada yalnızca talihsiz bir olaydan mı söz edeceğiz?

Sermaye için üretimin devam etmesi, çarkların dönmesi ve kârın büyümesi esastır. İşçinin sağlığı ve güvenliği ise çoğu zaman üretimin maliyet kalemlerinden biri olarak görülür. Alınması gereken önlemler ertelenir, denetimler yetersiz kalır, işçinin yaşamı üretimin hızına ve kârın hesabına sığdırılmaya çalışılır. Sonra da bütün bu koşulların sonucunda ortaya çıkan ölümler kaza olarak açıklanır.

Peki, bu düzenin sorumluları kimlerdir? Yalnızca olay anında orada bulunanlar mı? Yoksa o işyerinde yıllardır üretim yapan, çalışma koşullarını belirleyen, gerekli önlemleri almakla yükümlü olanlar mı?

HABAŞ'taki patlamanın ardından yaşananlar ise meselenin başka bir boyutunu gösterdi. Hayatını kaybeden işçilerden birinin kardeşi, fabrikanın önünde kendisini yakarak intihar girişiminde bulundu. Bir insanın yaşadığı acıyı, çaresizliği ve öfkeyi bu noktaya taşıyan koşulları görmezden gelemeyiz. Bir işçinin ölümünün ardından ailesine kalan yalnızca bir yas değil; aynı zamanda cevabını aradığı sorular, hesap sorulmasını beklediği sorumlular ve karşılığını bulmayan bir adalet arayışıdır.

Üstelik işçilerin ölümünü ve çalışma koşullarını sorgulayanlar da baskıyla karşılaştı. Hastane önünde açıklama yapan Ege İşçi Birliği sözcüleri gözaltına alındı. Patlamayı protesto eden işçiler ve gençler polis müdahalesiyle gözaltına alındı.
Burada bir başka soru daha karşımıza çıkıyor: Duranlar kim?

İşçinin yaşamını koruması gerekenler neden durmuyor? Denetim yapması gerekenler neden zamanında harekete geçmiyor? İşçi sağlığı ve güvenliği için mücadele edenler neden karşılarında kolluk kuvvetlerini buluyor? İşçinin ölümüne itiraz edenlerin sesini kısmaya çalışmak hangi sorunu çözüyor?

Bir yanda sermayenin üretim çarkları dönmeye devam ederken diğer yanda işçiler, aileleri ve emekçiler bu çarkların altında eziliyor. İşçilerden üretmeleri, susmaları, itiraz etmemeleri ve bütün bu koşulları kabullenmeleri bekleniyor. Oysa işçinin yaşam hakkı, herhangi bir patronun kâr hesabına sığdırılabilecek bir mesele değildir.
Tam da burada kertenkelenin kuyruğuna dönmek istiyorum.

Kertenkele, kendisini tehlikeden korumak için kuyruğunu bırakabilir. Kopan kuyruk bir süre hareket etmeye devam eder. Bir anlamda dikkati üzerine çekerken asıl beden yoluna devam eder. Zamanla kuyruk yeniden büyüyebilir. Fakat değişen şey kertenkelenin kendisi değil, yalnızca kuyruğudur.
Peki, sermaye düzeninde de böyle değil mi?
Bir iş cinayetinin ardından birkaç sorumlu gözaltına alınabilir, birkaç açıklama yapılabilir, soruşturmalar açılabilir. Birileri görevinden alınabilir, birkaç kişi yargılanabilir. Ancak bütün bunlar, işçilerin ölümüne neden olan koşulların ortadan kaldırıldığı anlamına gelir mi?

Kuyruk kopmuştur ama gövde yerinde durmaktadır.
Üstelik kopan kuyruğun hareketliliği bazen gözleri asıl sorundan uzaklaştırmaya da yarar. Birkaç kişinin sorumluluğuna odaklanırken işçi sağlığını ve güvenliğini hiçe sayan üretim anlayışını, sermayenin kâr düzenini, yetersiz denetimleri ve cezasızlığı konuşmayı unutabiliriz.
Oysa kuyruk neden baş olamaz? Çünkü bir parçayı değiştirmek, bütünü değiştirmek değildir. Birkaç kişiyi sorumlu tutmak, o sorumluluğu doğuran düzeni ortadan kaldırmaz.

İşçilerin yaşam hakkını savunmak, yalnızca bir patlamanın ardından fabrika önünde açıklama yapmak ya da hayatını kaybedenlerin isimlerini anmakla sınırlı kalamaz. Bu mücadele, işçinin çalışırken ölmediği, emeğinin karşılığını alabildiği, güvenli koşullarda üretim yaptığı ve örgütlenme hakkını özgürce kullanabildiği bir yaşamı savunmayı gerektirir.
Ve belki de en başta şu soruyu sormak gerekir: Birileri işçilerin ölmesini engellemek için durması gerekirken durmuyorsa, biz neden onların karşısında durmaktan vazgeçelim?

Çünkü mesele yalnızca HABAŞ'ta yaşanan patlama değil. Mesele, işçinin yaşamını sermayenin kârından daha değersiz gören bu düzenin kendisi.

Kuyruğun kopmasıyla yetinmeyeceğiz. Asıl gövdeyi değiştireceğiz.

Yarın, geniş bir yazar kadrosu ile günceli değerlendirme, siyasi gelişmeleri takip etme, öngörme, anlama ve fikri bir yön çizme hedefindedir. Ancak yayınlanan yazılardaki görüşler, Yarın Yayın Kurulu’nun politik değerlendirmeleriyle tümüyle aynı çizgide olmayabilir. Farklı değerlendirmelere sahip olsalar da mücadeleye katkı sunacağını düşündüğümüz tüm yazılara yayın ilkelerimiz çerçevesinde yer vereceğiz.

Kopan Kuyruk,Değişmeyen Gövde

İlgili Yazılar